Nieuwsbrief Doen Wat Werkt 235

• Betekenis, hoop en bedoeling 
• Het 4SFC model
• Wanneer helpt schrijven over een traumatische gebeurtenis?
• Oplossingsgerichte sociaal raadslieden
• Oplossingsgerichte schrijfopdracht om een nare gebeurtenis te verwerken
• Wat doen oplossingsgerichte coaches wel en niet?
• De oplossingsgerichte mindset: wat zijn oplossingsgerichte aannames?

Betekenis, hoop en bedoeling
Welk verhaal vertel je over jezelf? Dat blijkt een belangrijke vraag te zijn, met implicaties voor je geluksbeleving en je gedrag.

Timothy Wilson's boek Re-direct gaat onder andere in op ons narratief. Hoe we ons verhaal vertellen aan onszelf en anderen is sterk gerelateerd aan hoe gelukkig we zijn. Het perspectief waarvanuit we ons verhaal over onszelf te formuleren, geeft richting aan ons gedrag. Wilson beschrijft wat voor soort perspectieven ons gelukkig maken. Er zijn drie sleutelingrediënten voor een gelukkig narratief: betekenis, hoop en bedoeling.

Betekenis wil zeggen dat je zin ziet in je bestaan. Dat je een coherente set van overtuigingen hebt die je bestaan richting geven. Als je je eigen verhaal vertelt vanuit een overtuiging dat het ertoe doet dat je bestaat, kun je beter reageren op tegenslagen. Als je een betekenis ziet kun je beter accepteren dat er soms nare dingen gebeuren in je leven.

Hoopvol gedrag wil zeggen dat je effectief omgaat met tegenslag, dat je problemen aanpakt in plaats van uit de weg gaat, doorzet bij tegenslag en focust op wat je kunt beïnvloeden en veranderen, plannen maakt voor de toekomst. Hoop is geen irreëel idealistisch idee dat alles goed zal komen, hoopvol gedrag is effectief gedrag vanuit de overtuiging dat het beter kan worden.

Bedoeling wil zeggen dat je een zelfgekozen doel hebt en dat je progressie maakt in de richting van je doel. Het geeft ons een gevoel dat we effectieve, autonome mensen zijn die goed zijn in wat we doen. Als we een perspectief hebben dat we actief bezig zijn om een doel te bereiken, worden we daar gelukkig van.

Gelukkige narratieven zijn narratieven die mensen betekenis geven, hoop geven en een bedoeling geven.

Het 4SFC model


Wanneer helpt schrijven over een traumatische gebeurtenis?
In het boek Re-direct van Timothy Wilson wordt duidelijk dat we vaak niet zo’n goed idee hebben van wat ons helpt, wat ons gelukkig maakt en wat voor ons werkt. Hij haalt diverse voorbeelden daarvan aan. Zoals bijvoorbeeld de contraproductieve trauma-hulpverleningsaanpak CISD (Critical Incident Stress Debriefing), die uiteindelijk leidt tot meer stress in plaats van tot minder. Het idee om mensen na een traumatische gebeurtenis directe hulp te bieden, door een professionele hulpverlener, die de persoon de gebeurtenis laat herbeleven en alle gevoelens en details laat vertellen, daarbij empathisch luisterend en ondersteunend.... het klinkt logisch dat dit goed is voor mensen. Maar het blijkt juist niet te werken. De timing blijkt contraproductief te zijn (het helpt mensen beter om niet direct hulp te krijgen). En de inhoud van de hulp blijkt contraproductief te zijn (door de gebeurtenis te herbeleven wordt de gebeurtenis in het geheugen gebrand en is het lastiger voor mensen om de beelden weer kwijt te raken).

Stel je vier condities voor, waarin mensen de opdracht kregen om te schrijven over een traumatische gebeurtenis bedoeld om mensen te helpen die traumatische gebeurtenis te verwerken:

1. mensen onderdompelen in de gebeurtenis door ze het te laten herbeleven en daarbij laten focussen op hun gevoelens
2. mensen onderdompelen in de gebeurtenis door ze het te laten herbeleven en daarbij laten nadenken over de redenen waarom de gebeurtenis zo ging
3. mensen zich laten distantiëren van de gebeurtenis en daarbij laten focussen op hun gevoelens
4. mensen zich laten distantiëren van de gebeurtenis en daarbij laten nadenken over de redenen waarom de gebeurtenis zo ging
5. Er blijkt 1 conditie te zijn die mensen hielp om de traumatische gebeurtenis te verwerken en dat was conditie 4.

Wat blijkt te werken is om mensen een tijdje na de gebeurtenis zo’n vier keer te laten schrijven over de gebeurtenis, waarbij ze de gebeurtenis vanuit een soort observator-positie beschrijven en zich richten op het beschrijven van de redenen waarom de gebeurtenis plaats vond. Step-back-and-ask-why noemt Wilson dit.

Oplossingsgerichte sociaal raadslieden

Vandaag gaf ik een training oplossingsgericht werken aan een groepje sociaal raadslieden. Sociaal raadslieden doen belangrijk werk. Zij zijn sociaal-juridische dienstverleners die mensen helpen bij allerlei problemen op het gebied van sociale zekerheid, belastingen, huisvesting, arbeidsrecht, familierecht, onderwijs en maatschappelijke voorzieningen. Soms verlenen zij ook rechtsbijstand in bezwaar en beroep. Cliënten van deze raadslieden begrijpen vaak niet goed wat er precies van hem verwacht wordt; bijvoorbeeld hoe zij formulieren moeten invullen. Ook kan het zijn dat zij hun administratieve verplichtingen hebben verwaarloost. Sociaal raadslieden kunnen deze mensen vaak weer goed op weg helpen.

Het was erg leuk om deze sociaal raadslieden te trainen. Aan het begin van de dag begonnen we met een kort oefeningetje waarin de deelnemers met elkaar een situatie bespraken waarin het hen goed gelukt was om hun cliënten te helpen om weer zelfstandig te worden. Vervolgens hebben we deze situatie plenair besproken en we hebben in het bijzonder gekeken naar welke aspecten deze begeleidingen effectief hebben gemaakt. Hieronder het lijstje van ‘ingrediënten’ dat deze gesprekken effectief maakten. Ik vind het een mooi lijstje van oplossingsgerichte gesprekstechnieken.

1. Aansluiten bij de cliënt
2. Cliënt op zijn gemak stellen
3. Normaliseren: het is niet gek dat je …
4. Positieve feedback geven, complimenteren
5. Niet veroordelen
6. Vragen waar de cliënt hulp bij wil hebben
7. Vragen wat de cliënt zelf al heeft gedaan
8. Vragen wat de cliënt wil bereiken
9. Uitleg geven
10. Eigen rol verhelderen
11. Vragen wat er al gelukt is
12. Vertrouwen geven, positieve verwachtingen scheppen
13. Activeren, duidelijk je verwachting uiten
14. Kleine stappen zetten, probleem/doel opknippen in kleine stukjes
15. Open vragen stellen

Oplossingsgerichte schrijfopdracht om een nare gebeurtenis te verwerken
In een eerder stukje beschreef ik wat Wilson en Pennebaker aanreiken over effectieve schrijfopdrachten. Als je de oplossingsgerichte invalshoek wilt benutten bij het schrijven kun je je cliënt vragen aanreiken aan de hand waarvan hij gaat schrijven. Een voorbeeld van een oplossingsgerichte schrijfopdracht om een nare gebeurtenis te verwerken is deze.

Neem 20 minuten de tijd om te schrijven. Schrijf aan de hand van de volgende vragen:

1. Neem eens de positie in van observator. Zoom uit, observeer vanaf een afstand wat er gebeurde en beschrijf dit. Wat zou je als observator zeggen dat er gebeurde?
2. Leg eens uit waarom de dingen liepen zoals ze liepen. Hoe zou je als observator uitleggen wat de reden was dat het zo liep?
3. Wat waren de dingen die hielpen om de nare gebeurtenis te overleven? Wat deed je om te overleven?
4. Veel mensen die zo'n nare gebeurtenis hebben meegemaakt merken dat de scherpe kantjes er na een tijdje vanaf gaan en dat het dan beter gaat met ze. Waaraan zal jij de komende periode merken dat je er goed doorheen aan het komen bent?
5. Welke signalen heb je al dat je goed door deze nare gebeurtenis heen aan het komen bent?

Wat doen oplossingsgerichte coaches wel en niet?

In een poging om te komen tot een operationalisatie van oplossingsgerichte coaching werd een internetenquête afgenomen bij 128 oplossingsgerichte coaches. Om te bepalen hoe oplossingsgericht iedere respondent was werd hen eerst gevraagd om aan te geven hoe lang ze al werkten met de oplossingsgerichte aanpak en vervolgens hoe intensief ze de aanpak gebruikten. Daarna werd hen een lijst met 28 beschrijvingen voorgelegd van coachgedragingen, waarvan er 14 bedoeld waren als beschrijving van oplossingsgerichte gedragingen en 14 als gedragingen die oplossingsgerichte coaches vermijden. De vraag hierbij was: hoe vaak gedraagt u zich als coach als volgt? Op één na alle items die bedoeld waren om de oplossingsgerichte aanpak te beschrijven correleerden inderdaad significant positief met zowel het aantal jaren ervaring met oplossingsgericht werken en met de intensiteit waarmee oplossingsgericht werken werd gebruikt. Op twee na alle items die bedoeld waren om gedrag te beschrijven dat oplossingsgerichte coaches vermijden correleerden inderdaad negatief met het aantal oplossingsgerichte ervaringsjaren en intensiteit van het gebruik van de aanpak. Zowel de 14 oplossingsgerichte coach gedragingen als de 14 niet-oplossingsgerichte gedragingen vormden betrouwbare schalen. Lees het hele artikel (Engels) ... 

De oplossingsgerichte mindset: wat zijn oplossingsgerichte aannames?

Een internetenquête werd afgenomen bij 134 oplossingsgerichte professionals om een negental voorgestelde oplossingsgerichte assumpties te toetsen. De mate waarin respondenten oplossingsgericht genoemd konden worden werd bepaald door hen te vragen naar het aantal jaren ervaring dat zij al hadden met de oplossingsgerichte aanpak en hoe intensief ze de aanpak gebruikten. Daarna werd hen gevraagd om aan te geven in hoeverre zij het eens waren met de 9 assumpties die als stelling werden gepresenteerd. De intensiteit van het gebruik van de oplossingsgerichte aanpak correleerde positieve met de mate van overeenstemming met alle 9 assumpties. Het aantal jaren ervaring met de oplossingsgerichte aanpak correleerde positief met 7 van de 9 assumpties. Deze bevindingen suggereren dat deze stellingen effectief een oplossingsgerichte manier van denken beschrijven. Deze set van assumpties kan worden gebruikt voor onderwijs en verder onderzoek. Lees het hele artikel (Engels) ...